Overzicht deelsessies

Ronde 1 (13:15 tot 14:15) 

Fundamentalisme – de ontwikkeling van een omstreden concept

Door: Nora Kindermann MA 

De termen ‘fundamentalisme’ en ‘fundamentalist’ zijn vanaf het begin omstreden. Sommige Protestanten in de VS in het begin van de 20ste eeuw noemden zichzelf met trots ‘fundamentalist.’ In de theologische strijd die toentertijd woedde, werd de term al snel door meer liberale Protestanten – zogenaamde modernisten – gebruikt om hun fundamentalistische tegenstanders als ‘achterwaarts’ en ‘anti-wetenschappelijk’ weg te zetten. Hiermee veranderde de term van een positieve zelfbenaming naar een vaak denigrerende benaming van anderen. Dergelijke ongefundeerde en zelfs denigrerende assumpties sijpelden door naar het wetenschappelijke onderzoek naar fundamentalisme. In deze deelsessie onderzoek ik de ontwikkeling van fundamentalisme als wetenschappelijk concept, en hoe verschillende assumpties en stereotypen de ontwikkeling van het concept, en het onderzoek naar het fenomeen fundamentalisme, hebben beïnvloed. Vragen die worden besproken zijn: Waar komt het concept vandaan? Wat is en was de betekenis van ‘fundamentalisme’ in het publieke en wetenschappelijke discours? En hoe beïnvloeden stereotypen ons denken over, en onderzoek naar fundamentalisme?

Nora Kindermann is PhD-kandidaat aan de Vrije Universiteit Amsterdam waar zij in het kader van het ERC-project Extreme Beliefs – The Epistemology and Ethics of Fundamentalism onderzoek doet naar fundamentalistisme.

Religie na de secularisering: hoe woke en antiwoke het individu heilig verklaard hebben.

Door: dr. Cees Zweistra

Woke en antiwoke presenteren zich regelmatig als elkaars tegenpolen. Links tegenover recht. Normaal tegenover gek. Vrij tegenover onvrij. In deze deelsessie vragen we ons af dat beeld klopt. Zit er onder woke en antiwoke in de kern niet een gedeelde ethiek waarin het individu en diens vrijheid onaantastbaar en onaanraakbaar is geworden? Als dat zo is zitten deze bewegingen in het hart van een geseculariseerde samenleving. Hoe problematisch is dat en is er nog een weg naar buiten?

Dr. Cees Zweistra (1986) is jurist en techniekfilosoof. Hij is als universitair docent recht, ethiek en technologie verbonden aan de Erasmus Universiteit.

Eerst het eten, dan de moraal? Een christelijk perspectief op vleesconsumptie binnen een planeetaardig dieet

Door: dr. Corné Rademaker en prof. dr. Johan Graafland

Onlangs publiceerde het Wereld Natuur Fonds (WNF) een nieuw, planeetaardig voedingsadvies. WNF adviseert om de vleesconsumptie terug te brengen tot 1,5 portie per week. De rest van de week staan bonen, noten, sojaproductie en vleesvervangers op het menu. De hoeveelheid vis, eieren en zuivelproducten wijkt nauwelijks af van wat momenteel als voeding wordt aanbevolen.  

Hoewel het voorstel van WNF drastische gevolgen zou hebben voor het voedingspatroon van mensen, gaat het in de ogen van vegetariërs en veganisten niet ver genoeg. Volgens vegetariërs moet alle vleesconsumptie stoppen, terwijl veganisten ook andere dierlijke producten afwijzen, inclusief zuivel, eieren en honing. In deze sessie vragen wij ons af of het advies van WNF daarom wel te verantwoorden is. Is het vanuit een christelijk perspectief een morele plicht dat mensen substantieel minder vlees eten dan wel helemaal stoppen met het eten van vlees? 

Dr. Corné Rademaker is dierwetenschapper en proefdierfilosoof. Prof. dr. Johan Graafland is hoogleraar economie en bedrijfsethiek aan de Universiteit van Tilburg.

Dooyeweerd in gesprek met digitalisering

Door: Mariska Bosschaert

De aspectenleer van Dooyeweerd is al decennia lang een belangrijk instrument om allerlei ontwikkelingen in de samenleving te begrijpen. In de afgelopen decennia heeft een digitale revolutie plaatsgevonden waarmee de samenleving en onze kijk op de werkelijkheid flink veranderd zijn. Dit roept de vraag op of dit geen consequenties heeft voor de aspectenleer van Dooyeweerd. De leer pretendeert tijdloos te zijn, maar is dat wel zo? Vraagt een nieuwe tijd niet om een kritische blik op de aspectenleer? Andersom gesteld: aangezien deze aspectenleer uit een pre-digitaal tijdperk komt, wat kan deze leer ons vertellen over onze huidige tijd en wat er allemaal veranderd is in hoe wij naar de werkelijkheid kijken? Tijd om digitalisering en Dooyeweerd met elkaar in gesprek te brengen.

Mariska Bosschaert is PhD kandidaat aan de Wageningen Universiteit waar zij een methodologie ontwikkelt voor de techniekfilosofie om het ontische en ontologische met elkaar te verbinden. Daarbij is zij coördinator van de 4TU.Center for Ethics and Technology.

 Ronde 2 (14:30 tot 15:30)

Onoverbrugbare verschillen

Door: Thirza Lagewaard MA

We zijn het altijd wel ergens over oneens met elkaar. Dat hoort erbij in een democratische samenleving. Sommige meningsverschillen gaan echter terug op onoverbrugbare verschillen in wereldbeeld. Bij zulke meningsverschillen wordt het lastig of zelfs onmogelijk om nader tot elkaar te komen door het uitwisselen van argumenten. Polarisatie ligt dan snel op de loer. Dit soort meningsverschillen kunnen negatieve impact hebben op onze samenleving. Hoe zien zulke diepgaande meningsverschillen eruit en hoe kunnen we er in een democratische samenleving zo goed mogelijk mee omgaan?

Thirza Lagewaard promoveert aan de VU in de sociale epistemologie op onoverbrugbare meningsverschillen. Daarnaast werkt ze als beleidsmedewerker bij het ministerie van Justitie en Veiligheid. 

Wat is goede religie in het tegengaan van gewelddadig extremisme?

Door: dr. Simon Polinder

Religie speelt een ambivalente rol in veel conflicten. Het kan bijdragen aan fanatisme en gewelddadig extremisme. Tegelijkertijd zijn de voorbeelden te over dat religie fanatisme tegengaat, conflicten kan voorkomen en bijdraagt aan vrede. Hoe kan dit? Een van de redenen is dat niet alle religie goed is. Wat is dan goede religie en hoe bepaal je dat? In deze workshop wil ik voorbeelden van geven van de  ambivalentie van religie gebaseerd op mijn onderzoek en een voorstel doen wat goede religie behelst en hoe je zou kunnen onderzoeken wat goede religie is.

Dr. Simon Polinder is postdoctoraal onderzoeker religie, veiligheid en sociale verandering aan de Universiteit Utrecht.

 Een vreemde geest

Door: Maaike Harmsen

Maaike Harmsen houdt zich in haar promotieonderzoek bezig met drie vrij nieuwe thema’s voor de reformatorische wijsbegeerte. In het tweede deel van haar onderzoek houdt ze zich bezig met kunstmatige intelligentie, artificial intelligence (AI). Wat is AI eigenlijk? Wat is het niet? Wat heeft de reformatorische wijsbegeerte te zeggen over AI? Wat is intelligentie eigenlijk, en waarom vinden we dat zo belangrijk? Wie heeft er belang bij AI? Als een vorm van AI een bewustzijn en een wil zou krijgen, wat zou onze reactie daarop kunnen zijn? In deze deelsessie bespreken we de verschillende filosofische denkrichtingen over AI, en bespreken daarin de noties van wil, bewustzijn en ethiek. 

Maaike Harmsen is theoloog en doet onderzoek naar de rol van mens, natuur en technologie vanuit het perspectief van de reformatorische wijsbegeerte bij de faculteit religie en theologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

‘Laat de aarde juichen: Duurzaam beheer van de schepping’

Door: prof. dr. ir. Jan van der Stoep en prof. dr. ir. Henk Jochemsen

De filosofie van Dooyeweerd laat zien hoe schepselen in verwevenheid met elkaar bestaan, en boven zichzelf uitwijzen. Binnen het geheel van de schepping nemen mensen een bijzonder plek in. In het boek Laat de aarde juichen (deel 42 in de christelijk-filosofische boekenreeks Verantwoording), werken we, samen met andere auteurs, drie basisideeën uit: (1) dat God de schepping onderhoudt en daarmee dragende grond is van het bestaan, (2) dat mensen participeren in de ontwikkeling van de schepping, en (3) dat om die taak goed te vervullen een transformatie nodig is. Een diepere ervaring van het ‘heilige’ dat zich in natuur meldt, kan aan een dergelijke transformatie bijdragen. Het hoofdstuk over natuurervaringen in een traditionele Afrikaanse cultuur, illustreert hoe een ervaring van het heilige tot duurzame praktijken kan leiden. Het kan ook leiden tot een transformatie van een sterk chemisch bepaalde landbouw tot duurzamere, biologische vormen van landbouw.

Prof. dr. ir. Jan van der Stoep is bijzonder hoogleraar Christelijke Filosofie aan Wageningen University & Research en aan de Theologische Universiteit Utrecht. Prof. dr. ir. Henk Jochemsen is emeritus-hoogleraar christelijke filosofie en medische ethiek.